İnatçı yüksek tansiyon (hipertansiyon) atar­damarlara ve aralarında kalp ve böbreklerin de bulunduğu vücudun çeşitli organlarına za­rar verir. Bu sinsi hastalık kalp hastalığı, kalp krizi ve felce yol açan en önemli etkenlerin başında gelir. Gerçekten de, hipertansiyon felç geçirme riskini altı kat, kalp krizi geçirme riskiniyse üç kat artırmaktadır. Sağlık eği­timi ve gelişmiş görüntüleme yöntemleri hi­pertansiyonun erken teşhisine yardımcı olur. Bunlara gelişmiş tedaviler de eklenince, hep­si birlikte felç ve kalp krizi vakalarının sayı­sında önemli ölçüde azalma görülmesine kat­kıda bulunmuştur.

Kronik hipertansiyon oldukça yaygın bir sorundur ve meydana geldiğinde tedavi edilmesi gerekir. Çünkü bu durum felç geçirme riskini artırmaktadır.

Herkesin kan basıncının zaman zaman yükseldiği olur. Kan basıncı gün boyun­ca dalgalanır. En düşük olduğu zaman uyku anıdır. Yataktan kalktıktan sonra yükselir ve en yüksek değerine günün er­ken saatlerinde ulaşır. Normal değerinin en yüksek olduğu anlar stres, öfke, heye­can ve fiziksel aktivitedir. Bütün bunlar kan basıncını arttırır.

Kan basıncının belirli aralıklardaki sey­ri kabul edilebilir olmasına rağmen, dok­torlar normal aralığın 120/80 mmHG ol­ması gerektiğini ifade ederler. 120 sayısı kalp kaslarının kasılması (sistol) sırasın­daki kan basıncını, 80 sayısı ise gevşeme (diyastol) sırasındaki kan basıncını ifade eder.

İŞARET VE BELİRTİLERİ

Hipertansiyonla ilgili sorun, genellikle ba­riz bir belirti göstermeden ortaya çıkması­dır. Bu nedenle, düzenli olarak sağlık kon­trolünden geçmeniz ve en az yılda bir kez kan basıncınızı ölçtürmeniz önerilir.

HANGİ DEĞERLER YÜKSEK TANSİYONDUR?

Doktorların çoğu 140/90 mmHg’nin üze­rindeki değerleri yüksek kabul eder (di­yabetliler için bu değer 130/80 mmHG üzeridir). Ancak kan basıncı değiştiğin­den, herhangi bir teşhis konmadan önce arka arkaya en az üç yüksek değerin tes­pit edilmesi çok önemlidir.

Bazılarının doktor ya da hemşire gör­mesi bile tansiyonlarının çıkmasına neden olur (buna “beyaz gömlek hipertan­siyonu” denir). Bu hastalar, tansiyon de­ğerlerinin doğru ölçülebilmesi için, 24 sa­at süresince tansiyonu kaydedecek bir ci­haz takabilirler.

HİPERTANSİYONUN FARKLI TÜRLERİ

Yüksek kan basıncı, ya da hipertansiyo­nun üç temel türü vardır:

1 Birincil hipertansiyon: Hipertansiyonu olan insanların onda dokuzunda görü­lür ve birçok risk içermesine rağmen gerçek nedeni bilinmemektedir.

2 İkincil hipertansiyon: İnsanların yakla­şık %10′Ü böbrek yetmezliği, iç salgı bezleri bozukluğu, kalp kapakçıkları problemleri veya ender de olsa ilaç et­kileşimi gibi başka bir rahatsızlık nede­niyle hipertansiyon hastasıdır.

3 Malin hipertansiyon: Ender rastlanan

TANSİYONUN ÖLÇÜLMESİ

Günümüzde bazı doktorlar elektronik cihaz­ları tercih etmekle birlikte, genelde doktorlar tansiyonu ölçmek için sfigmomanometre adı verilen cihazı kullanmaktadır. Kolluk kola sa­rılır, lastik pompayla şlşirillr ve değerleri gös­terir (gösterge, civa sütunu ya da kadran üze­rinde hareketli bir ibredir). Tansiyon değerle­ri milimetre civa (mmHG) olarak İfade edilir.

Kan basıncı İki sayı halinde ifade edilir. Örneğin: 140/90 mmHG. İlk sayı sistollk ba­sınçtır (kalp kasıldığındaki basınçtır ve en yüksek değerdir). İkinci sayı ise diyastol ba­sınçtır ve dinlenme anıdır, bu nedenle basınç en düşük değerindedir.

Kolluk, atardamarın (kol arteri) üzerine gele­cek şekilde kolun üst kısmına sarılır ve şişirelek kanın akması engellenir doktor cihazın hemen altına, dirseğin iç kısmına bir stetoskop yer­leştirir. Kolluğun havası yavaş yavaş boşalırken kan atardamardan İlerler ve akış stetoskop yar­dımıyla (ya da mikrofon veya elektronik cihazlar­la) duyulabilir. Doktor sesteki değişiklikleri izle­yebilir ve kanın sakin biçimde aktığı (kan sıkıl­mayan kol arterinden Herlerken) noktayı tespit edebilir. Tespit edilen değer diyastol basınçtır. bu tipte, tansiyon tehlikeli seviyeye çı­kabilir ve acil tıbbi tedavi gerektirir.

RİSK FAKTÖRLERİNİN BİLİNMESİ

Hipertansiyon kalıtımsal olabilir. Ancak doktorlar kalp hastalıklarında da olduğu gibi bazı faktörlerin hipertansiyon riski­ni artırdığını belirlemişlerdir.

• İlerleyen yaş (yaşlandıkça, atardamar­larınız daha sertleşir ve tansiyonunuzu yükseltir).

• Aşırı kilolu olmak.

• Aşırı alkol tüketimi.

• Sigara kullanımı.

• Aşırı tuz tüketimi.

YÜKSEK TANSİYON TEŞHİSİ

Doktorunuz tansiyonunuzu ölçtüğünde devamlı yüksek çıkıyorsa, sizden birkaç test isteyebilir. Bu testler arasında, bir öl­çüm çubuğu kullanılarak idrar örneğinde protein (böbrek hasarını gösterecektir) ya da plikoz (divabeti gösterecektir) varlığıyogeribildirim kullanıldığında; ozeı cınaz-lar kalp atış hızı, kas gerginliği ve stres düzeyi gibi bilgileri size geri bildirir.

Za­manla bunları kontrol etmeyi öğrenirsi­niz ve tansiyonunuz düşer. Kendi kendi­ne hipnoz ve meditasyon da az çok aynı şeyi sağlayabilir.

Ne yazık ki, tansiyon, tekniklerin aktif kullanımı sırasında düş­mekte ve bunların bırakıldığı dönemler­de yine eski seviyesine dönmektedir.

Bu önlemler başarısız olursa, ikinci sı­rada ilaç tedavisi vardır.

Bu yaşam boyu sürecek bir stratejidir. Yüksek tansiyona karşı çok sayıda ilaç bulunur; yaygın gruplar şöyledir:

• Tiyazit grubu diüretikler.

• Beta-blokerler.

• ACE inhibitörleri.

• Kalsiyum kanal blokerleri.

• Alfa-blokerler.