Astım, hava yollarının periyodik daralması sonucu soluk almanın güçleştiği bir hastalık­tır. Hafif seyreden vakalarda, kişi seyrek ola­rak görülen hırıltı ve solunum yokluğu nö­betlerinden şikâyetçi olur. Ancak bazı kişiler hemen hemen her gün kendilerini güçten düşüren ve yaşamsal tehdit oluşturan ataklar geçirebilir. Astım son yirmi yıldır daha iyi ta­nınmaya başlamıştır ve bu süre zarfında bu rahatsızlığa yakalananların sayısı iki katına çıkmıştır. Bu artışın en önemli nedenlerin­den biri de, artık günümüzde hafif belirtiler gösteren kişilerin dc astımlı hasta kategori­sine sokulmasıdır.

İŞARET VE BELİRTİLERİ

> Çoğunlukla geceleri, sabahın erken saatlerinde ve egzersiz sonrası kötüle­şen hırıltı ve öksürük.

>  Göğüste tıkanma.

>  Nefes darlığı.

>  Panik ve anksiyete.

>  Soluk vermede zorluk.

Astım her yaşta gelişebilir, ancak ilk ola­rak genellikle çocuklukta oluşur. Hasta­lığın çoğunlukla alerjiyle ilgisi olduğu gö­rülür ve yaygın astım tetikleyiciler ev to­zu akarları, polen, küf ve evcil hayvan ke­peğidir. Yaygın gıda alerjenleri de (bkz. Astım Tetikleyicileri kutusu) astım atağını tetikleyebilir. Alerjik astımdan etkile­nen çocuklar çoğu kez egzama ya da sa­man nezlesi geçirir. Yetişkin astım hasta­larının çoğu hastalığı ilk olarak çocukken geçirir. Buna rağmen astım yetişkinlikte de başlayabilir ve bu genellikle de solu­num enfeksiyonu sonrasında olur. Sigara,, kirli ya da soğuk hava ve stres de astım ataklarını tetikleyebilir.

ASTIMIN TEŞHİS EDİLMESİ

Bazıları ara sıra gelen astım ataklarından şikâyet ederken, kimileri de bir dizi tetik-leyiciye tepki olarak sık ve şiddetli atak­lar geçirmektedir. Doktorlar açısından, hastalığın teşhisi her zaman kolay değil­dir ve tek ipucu, astımı olan bir çocuğun gecelen öksürmesi ya da kısa süren bir ak-tivite sırasında ya da sonrasında hırıltılı so­luk almasıdır.

Doktorunuz astımdan şüphelenirse, sizden daha detaylı tetkikler yaptırmanı­zı isteyecektir. Astımın teşhis edilmesin­de kullanılan testler spirometri ve akciğer hacmi testinden (soluk alma hızını ve de­rinliğini ölçer ve gözler) oluşur. Atakları tam olaralyıeyin tetiklediğini tespit ede­bilmek için (değişik maddelere karşı) aler­jik tepki testine de tabi tutulabilirsiniz. Bazen de kandaki oksijen seviyesinin kontrolü için kan testleri yapılabilir.

ASTIM TETİKLEYİCİLERİ

Herhangi bir kişide birden fazla faktör as­tım atağını başlatabilir. Astım tetikleyicile­ri şunlar olabilir:

>  Soğuk algınlığı ve grip gibi üst solunum yolları enfeksiyonu.

>  Zatürre ve bronşit gibi alt solunum yol­ları enfeksiyonu.

> Alerji (ev tozu akarları, polen, kedi ve köpek gibi tüylü hayvanların kepek ve salyası alerjenler arasındadır).

>  Soğuk havaya maruz kalmak.

> Anksiyete ve stres

> Hava kirliliği.

> Sigara kullanımı.

> Egzersiz.

Ender olarak süt, yumurta, kabuklu yemiş­ler ve buğday gibi belirli gıdalar bir atağı harekete geçirebilir. Astımlıların çoğu bir atağı başlatabilen aspirine karşı duyarlıdır.

>>>>Çiçek açan atkestanesinin büyütülmüş görün­tüsü. Polen son derece yaygın bir alerjik astım atakları tetikleyicisidir.

ŞİDDETLİ ASTIM ATAKLARI

Şiddetli astım atağı solunum yetmezliği ve koma ile sonuçlanabilir. Amerika’da yılda 5.000′den fazla kişi astım atağı nedeniyle ölmektedir. Astımın şiddeti tanımlanabilse ve tedavi yolları araştırılsa bu ölümlerin ço­ğu önlenebilirdi. Astım atağı şiddetlenirse aşağıdaki belirtilerden bazıları da ortaya çıkabilir:

>  Soluk almanın sığ oluşu nedeniyle ses­siz hırıltı.

>  Soluk alıp vermede ciddi sıkıntı.

>  Oksijen yetersizliği nedeniyle dudak ve el ve ayak parmaklarının mavileşmesi.

> Solgun ve nemli bir cilt.

>  Bitkinlik ve şaşkınlık.

Solunum spreyinin fayda sağlamadığı du­rumlarda sakin olmaya gayret edin ve am­bulans çağırın. En rahat pozisyonu alıp dik olarak oturun, uzanmayın. Sağlık ekipleri gelene kadar mümkün olabildiğince soluk alışınızı yavaşlatmaya çalışın.

ASTIM YÖNETİMİ

Astım için geliştirilmiş bir tedavi henüz yoktur. Yine de astım, ilaç tedavisi ve tetikleyicilerden uzak durularak güzelce kontrol edilebilir (çoğu astım hastası nor

mal bir yaşam sürmektedir). Ayrıca çocuk­luk astımı vakalarının birçoğunda yaşla birlikte sorunlar da azalmakta ve 20′li yaş­lara gelindiğinde ortadan kaybolmaktadır.

Doktorlar, astımlı hastalara genelde be­lirtilerini gözlemelerini söyler. Rahatsız­lığın şiddetine bağlı olarak, kendi basını­za tepe akım ölçerle ölçümlerinizi her gün sabah ve akşam olmak üzere günde iki kez yapmanız istenebilir. Bu ölçümde te­pe akım ölçere soluk verilir ve cihaz da­kikada ne miktarda soluk verdiğinizi öl­çer. Bu ölçümleri bir grafik üzerinde işa­retleyerek ilaçların uygun dozda olup ol­madığını ve astımınızın etkili bir biçimde kontrol edip edilmediğini görebilirsiniz.

Hemen hemen bütün astım ilaçları bu­har formunda solunur ve böylece doğru­dan akciğere alınır ve derhal etki etmeye başlar. Uzatma parçası kullanılarak akci­ğerlerin daha etkin bir biçime buharı al­ması sağlanabilir.

îki temel solunum spreyi çeşidi vardır; astım atağını dindirenler ve gelecek atak­ları önleyenler:

• Rahatlatıcı sprey: Bunlar bronkodilatör adı verilen ilaçları içerir. Solunum yolla­rını rahatlatır ve genişletir, kısa süreli rahatlık sağlar.
• Koruyucu sprey: Genellikle düşük doz­da kortikosteroit içerirler. Düzenli ola­rak günde iki kez kullanılır, iltihabı ve müküs üretimini azaltarak akciğerler üzerinde koruyucu etki yaparlar.

Kortikosteroitler tablet biçiminde de ve­rilebilir. Tabletler genellikle şiddetli atak­ları rahatlatmak için alınır veya uzun dö­nemli şiddetli astımı olanlar tarafından kullanılır.

• Astım ilaçları derhal etki ederek hava yollarını genişletir ve semptomları hafifletir. Astım hasta­ları devamlı olarak solunum spreylerini yanların­da bulundurmalıdır. Böylelikle şiddetli bir atağın üstesinden gelebilirler
• Astım hastaları erken yaşlardan itibaren kendi durumunu gözler. Bu genç kız, soluk verme hızı­nı ölçmek için tepe akım ölçere üflüyor.

ASTIMLA BİRLİKTE YAŞAMAK

Astımınız varsa bir atak anında kullanmak üzere rahatlatıcı ilaçlarınızı daima yanınız­da bulundurun. Mümkün olan her du­rumda bilinen tetikleyicilerden uzak du­run, örneğin dumanlı ya da havası kirli yerler veya soğuk havaya maruz kalmak gibi. Ayrıca tüylü hayvanlara alerjiniz var­sa evinizde bulundurmayın. Sigaranın hastalığı daha da kötüleştirdiği bilinmek­tedir ve bu nedenle tavsiye edilmez. Ak­ciğer kapasitesini arttıracağı ve daha ko­lay nefes almayı sağlayacağı için düzenli egzersiz yapmak iyi bir fikirdir. Astımlı hastalar için yüzme nemli bir ortam sağ­ladığı için özellikle iyi bir egzersizdir, an­cak teoride bütün sporlar yapılabilir.

Strese girdiğinizde astımınız kötüleşi-yorsa, stres seviyesini kontrol etmek için gevşeme tekniklerini denemek yardımcı olabilir. Bu türde bir kontrol astım atağı riskini ortadan kaldıracaktır.